Kısa cevap: yapı ve tesisat malzemesinde ERP'yi dört şey zorlar: varyant, birim, fiyat listesi ve belge
Bir boru, bir bağlantı parçası ya da bir vana tek ürün gibi görünür, ama çap, boy, malzeme, basınç sınıfı ve ambalaj gibi özelliklere göre yüzlerce ayrı stok kalemine dönüşür. Aynı ürün bayi grubuna, miktara ve projeye göre farklı fiyatlanır; metre, boy, koli ve palet arasında dönüşür; üstelik bazı yapı malzemeleri için performans beyanı ve CE gibi belgeler ürünle birlikte dolaşır. Genel amaçlı bir ERP bunların hiçbirinde zorlanmaz, ama dördü birden olunca veri modeli belirleyici hale gelir.
Aşağıdaki tablo, demo görüşmesinde sormanız gereken dört alanı özetler. Bu liste bizim derlememizdir, bir standart değildir.
| Alan | Bu sektörde neden zorlaştırır? | ERP'ye sorulacak soru |
|---|---|---|
| Varyant | Özelliklerin çarpımı kadar ayrı stok kalemi doğar | Ana ürün ile varyantı ayrı tutuyor, stoğu varyant bazında veriyor mu? |
| Birim | Satış, depo ve üretim farklı birimlerde çalışır (adet, metre, boy, koli, palet) | Birim dönüşümü kalem bazında tanımlı ve belgede görünür mü? |
| Fiyat listesi | Bayi grubu, miktar, proje ve tarih üst üste biner | Çakışma kuralı yazılı mı, liste toplu güncellenebiliyor mu? |
| Belge ve izleme | Ürünle dolaşan teknik belge, parti ve sertifika takibi | Belge ürüne ve partiye bağlanabiliyor mu? |
Toptancı tarafındaki genel ölçütleri (çok depo, vade, cari limit) toptancı ERP yazımızda, üretici tarafını üretim ERP yazımızda ele aldık. Üretici ve toptancıysanız ikisi birlikte geçerlidir. Bu yazı sektöre özgü kısma odaklanır.
Varyantlı ürün: ana ürün, varyant ve kombinasyon sayısı
İyi bir ERP ürünü iki katmanda tutar: ortak özellikleri taşıyan ana ürün (örnek: "PPR boru") ve her kombinasyon için ayrı varyant (örnek: "PPR boru, 25 mm, 4 m"). Odoo'nun varyant belgesi bu modeli örnekler: dört renk ile beş bedeni olan bir üründe toplam yirmi ayrı varyant vardır ve her varyantın kendi stok sayımı, satış toplamları ve benzeri kayıtları tutulur. Belge ayrıca fiyatın bir özellik değerine göre farklılaşabileceğini gösterir (örnekte kırmızı rengin şablon fiyata üç birim eklemesi) ve fiyat listesi kurallarının şablona ya da tek tek varyanta uygulanabileceğini söyler.
Tesisatta sayı hızla büyür. Bu bir örnek hesaptır, gerçek bir ürün kataloğu değildir: 6 çap, 3 boy, 2 malzeme ve 2 basınç sınıfı olan bir boru ailesi 6 × 3 × 2 × 2 = 72 varyant eder. Bu yüzden demoda şunları isteyin:
- Matris giriş: Sipariş satırına varyantları tek tek aramak yerine çap ve boy ızgarasından seçebilmek. Odoo'nun satış özellikleri sayfası bu işlevi "varyant ızgarası girişi" diye anar; sizin ERP'nizde karşılığı var mı?
- Varyant bazında stok ve barkod: Her kombinasyonun kendi barkodu ve depo stoğu olmalı; "çap 25" stoğunu toplam olarak görmek yetmez.
- Toplu varyant üretme: Yeni bir çap eklendiğinde bütün ailede varyant elle mi açılıyor, yoksa otomatik mi?
- Pasif varyant: Üretilmeyen ya da satılmayan kombinasyonların kalabalık yaratmaması için kapatılabilmesi.
- Özellik bazlı arama ve filtre: Satış temsilcisinin "32 mm, 6 m" yazarak bulabilmesi.
Birimler: metre, boy, koli ve palet
Bir borunun satışı metre, depodaki sayımı boy, sevkiyatı palet olabilir. Odoo'nun satış özelliklerine göre ürünler birden çok ölçü biriminde satılıp dönüşümü sistem yönetebilir; sizin ERP'nizde de aynısı aranmalı. Sorulacaklar:
- Dönüşüm oranı ürün bazında mı tanımlı? (Aynı "boy" farklı ürünlerde farklı metreye denk gelir.)
- Fiyat hangi birimle verilir, fatura hangi birimle kesilir, ikisi farklıysa yuvarlama nasıl çalışır?
- Kesme ya da kırık birim satışı var mı? (Bir boruyu metreyle satıp kalan parçanın stokta ne olduğu.)
- İrsaliye ve e-fatura belgelerinde birim kodu doğru taşınıyor mu? (Belge akışı için 2027 hazırlık yazımıza bakın.)
Çok fiyat listesi: kuralların sırası ve toplu güncelleme
Yapı malzemesinde fiyat nadiren tek sayıdır. Odoo'nun açıklamasına göre fiyat listeleri, bölge ve fiyat kademesi gibi müşteri koşullarına ya da miktar ve zaman gibi sipariş koşullarına göre doğru fiyatı hesaplar. Sektörde tipik kombinasyon şudur: bayi grubu (A, B, C), miktar kırılımı (palet, kamyon), proje fiyatı, süreli kampanya ve hammadde dalgalanması nedeniyle yenilenen liste.
Önce kuralların çakışmasını sorun: bir bayiye hem "B grubu listesi" hem "proje fiyatı" hem "kampanya" uygulanıyorsa hangisi geçer, iskontolar toplanır mı, çarpılır mı? Bu sıranın B2B sitesinde nasıl kurulacağını toptancılar için B2B sitesi yazımızda anlattık; ERP ve portal aynı sırayı izlemiyorsa aynı sipariş iki yerde farklı tutar çıkarır.
Bizim önerimiz, fiyat listesi veri modelini şöyle kurmaktır (örnek bir model, bir standart değil):
| Tablo | Ne tutar? | Örnek alanlar |
|---|---|---|
| Ürün (ana) | Ortak özellikler | Ad, kategori, ana birim |
| Varyant | Her kombinasyon | Çap, boy, barkod, stok birimi |
| Fiyat listesi | Bir fiyat kümesi | Ad, para birimi, geçerlilik başlangıcı ve bitişi |
| Liste satırı | Bir kombinasyonun fiyatı | Varyant, birim fiyat, asgari miktar |
| Bayi grubu bağı | Hangi bayi hangi listeyi görür | Bayi, liste, öncelik |
Demoda bunu üç şeyle sınayın:
- Toplu güncelleme: Hammadde fiyatı değişince bin varyantın fiyatını yüzde olarak artırıp yeni bir liste olarak yayınlamak kaç adım sürüyor, eski liste korunuyor mu?
- Geçerlilik tarihi: Yeni liste yarın başlayacaksa bugünkü siparişler eski fiyatla mı kapanıyor?
- Fiyat geçmişi: Bir bayiye geçen ay hangi fiyatın gösterildiğini sonradan görmek mümkün mü?
Bayi ağı: portal, limit ve sipariş akışı
Bayi ağı geniş olan firmalar siparişi telefonla, WhatsApp'la ve Excel'le alır; bu da fiyat listesi hatalarının ve çift girişin ana kaynağıdır. Geçiş yolunu WhatsApp ve Excel'den B2B portala geçiş yazımızda, portal ile ERP'nin nasıl bağlanacağını bayi portalı ve ERP entegrasyonu yazımızda anlattık. Bu sektörde özellikle sorulacaklar:
- Bayi portalında yalnızca kendi liste fiyatını mi görüyor, başka bayinin fiyatını görme riski var mı?
- Varyant matrisi portalda da çalışıyor mu, yoksa bayi satır satır mı giriyor?
- Stok bayiye "var/yok" mu, yoksa depo ve tahmini teslim bilgisiyle mi gösteriliyor?
- Bayi limiti ve vadesi geçmiş bakiye sipariş anında kontrol ediliyor mu? (Toptancı ERP yazımızda ayrıntı var.)
Belge ve izleme: performans beyanı ve parti
Bazı yapı malzemeleri bir ürün yönetmeliğine bağlıdır ve ürünle birlikte belge dolaşır. Türkiye'de Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB) 1 Temmuz 2013'ten beri yürürlüktedir (Türkiye İMSAD rehberine göre); uyumlaştırılmış bir standart kapsamındaki yapı malzemesi için imalatçı performans beyanı (DoP) düzenler ve CE işareti bu beyan olmadan konulamaz. Ticaret Bakanlığı Ürün Kuralları Veri Tabanı beyanın imalatçı tarafından yönetmeliğin Ek-3'teki formatına göre düzenlendiğini ve ürünün CE işaretiyle piyasaya arz edildiğini anlatır.
Bir üretici-toptancı için bunun ERP tarafındaki sonuçları şunlardır:
- İthalatçı ve dağıtıcı da sorumludur. Yönetmeliğin 15. maddesine göre ithalatçı, malzemeyi piyasaya arz etmeden önce imalatçının gerekli değerlendirmeyi yaptığını, teknik dosyayı ve performans beyanını düzenlediğini garanti etmek zorundadır (yönetmelik metni). Türkiye İMSAD rehberi, bir ithalatçı ya da dağıtıcının ürünü kendi adı veya markasıyla arz etmesi hâlinde imalatçı gibi değerlendirildiğini belirtir. Kendi markanızla satış yapıyorsanız bu sizi doğrudan ilgilendirir.
- Saklama süresi vardır. Aynı rehber, imalatçının teknik belgelendirmeyi ürünün piyasaya arz edildiği tarihten itibaren 10 yıl saklaması ve şikâyet kayıtlarını tutması gerektiğini söyler. Belgenin ürün ve partiyle bağlı tutulması, bu kayıtları aramayı kolaylaştırır.
- Parti ve belge bağlantısı. Bizim önerimiz: performans beyanını ürün kartına, geçerli olduğu parti ya da üretim tarihi aralığına bağlamak ve sevkiyat belgesinden erişebilmek. Geri çağırma gerektiğinde hangi bayiye hangi partinin gittiği çıkarılabilmelidir.
Bu bölüm hukuki tavsiye değildir: bir ürünün yönetmelik kapsamında olup olmadığı, hangi standarda bağlı olduğu ve hangi belgenin gerektiği ürüne göre değişir. Kapsamı Ticaret Bakanlığı Ürün Kuralları Veri Tabanı'ndan ve sektörünüzün standartlarından kontrol edin, gerekirse bir uygunluk danışmanına başvurun.
Hazır ERP mi, özel uyarlama mı?
Varyant matrisi, kalem bazında birim dönüşümü ve çok katmanlı fiyat listesi standart ERP'lerin çoğunda hazırdır; ama sektörünüzün özel kuralı (örneğin proje fiyatının bayiye göre yeniden hesaplanması ya da belge ve parti bağlantısı) çoğu zaman uyarlama ister. Karar çerçevesini hazır yazılım mı özel yazılım mı karar matrisimizde, ERP'nin toplam maliyetini 5 yıllık maliyet yazımızda anlattık.
Demo günü için kontrol listesi
- ☐ Dört özellikli bir ürün ailesini (çap, boy, malzeme, basınç) varyantlarıyla açtırın, kaç varyant doğduğunu sayın
- ☐ Matris girişle bir sipariş satırı ekleyin
- ☐ Aynı ürünü metre, boy ve palet olarak satıp stoktaki düşüşü izleyin
- ☐ Bir bayiye iki çakışan fiyat kuralı tanımlayın, sonucu açıklatın
- ☐ Bin varyantın fiyatını yüzde olarak artırıp yeni liste olarak yayınlayın
- ☐ Yeni listenin başlangıç tarihini yarına verin, bugünkü siparişin fiyatını sorun
- ☐ Bir ürünün performans beyanını partiye bağlatın, bir bayinin aldığı partiyi geri çıkarın
- ☐ Bayi portalında başka bayinin fiyatını görmeyi deneyin
Sıkça Sorulan Sorular
Varyant ile ayrı ürün kartı açmak arasındaki fark nedir?
Varyantta ortak bilgiler (ad, kategori, açıklama) tek ana üründe durur, her kombinasyon yalnızca kendi stok, barkod ve fiyat farkını taşır. Her kombinasyona ayrı ürün kartı açarsanız ortak bir değişiklik (açıklama, kategori) yüzlerce karta elle uygulanır. Katalog küçükse ikisi de çalışır, ama bu sektörde varyant modeli ölçeklenir.
Fiyat listesini ERP'de mi, B2B portalında mı tutmalıyım?
Veri sahibini tek yerde belirleyin; çoğu işletmede bu ERP'dir, portal onu okur ve hesaplama kuralını aynen uygular. İki yerde ayrı fiyat tutmak, aynı siparişin iki farklı tutar çıkarmasının en sık nedenidir. Toptancılar için B2B sitesi yazımızda ayrıntı var.
Performans beyanı ve CE kaydını ERP'de tutmak zorunlu mu?
Yönetmelik belgenin düzenlenmesini ve saklanmasını ister, ERP'de tutulmasını değil. ERP'de tutmak, belgeyi ürün ve partiyle bağlı ve aranabilir kılar; bu bizim önerimizdir. Hangi belgelerin sizin için geçerli olduğunu bir uygunluk danışmanıyla netleştirin.
Yüzlerce varyantı Excel'den ERP'ye nasıl aktarırım?
Önce özellikleri (çap, boy, malzeme) temizleyip tek bir adlandırma biçiminde birleştirin, sonra ana ürün ve varyantları kod kurallarıyla toplu yükleyin. Geçişi aşamalarla planlamak için Excel'den ERP'ye 90 günlük plan yazımıza bakabilirsiniz.
Sektörünüze özgü ürün, fiyat ve bayi süreçlerini ERP ve B2B açısından birlikte değerlendirmek isterseniz özel yazılım geliştirme hizmetimize göz atabilir ya da bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar: Product variants (Odoo 20.0 documentation), Sales features (Odoo), Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB) metni (Alomaliye.com), Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB) metni (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı sitesi), Yeni Yapı Malzemeleri Yönetmeliği Rehber Kitap (Türkiye İMSAD), Yapı Malzemeleri (Türkiye Ürün Kuralları Veri Tabanı, T.C. Ticaret Bakanlığı)