Kısa cevap: önce "önceki fiyata" bakın
11.11 gibi kampanya günlerinde asıl soru "indirim yüzde kaç" değil, "üzeri çizili fiyat ne zaman, kaç gün o fiyattaydı" sorusudur. Fiyatı bir süre yüksek tutup kampanya günü eski seviyesine çekmek, indirim algısını büyüten bilinen bir fiyatlama stratejisidir; her fiyat değişikliği bu amaçla yapılmaz, ama kampanya reklamındaki "önceki fiyat" gerçeği yansıtmıyorsa mevzuata aykırıdır.
Türkiye'de kural 1 Ağustos 2026'dan beri şöyle: Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nin 14. maddesine göre mal satışına ilişkin indirim reklamlarında "indirimden önceki fiyat", indirimin başlangıç tarihinden önceki on gün içinde uygulanan en düşük fiyattır. Önceki kural 30 gündü. Bu yazı kimseyi suçlamıyor ve hiçbir firmayı işaret etmiyor; stratejinin nasıl çalıştığını, kuralın neyi yakalayıp neyi yakalamadığını ve fiyatı nasıl kontrol edeceğinizi anlatıyor. Hukuki tavsiye değildir.
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Aylar önce yapılan zam yasak mı? | Tek başına yasak değil; ama indirim reklamında gösterilen "önceki fiyat" kurala uymalı |
| İndirimden önceki fiyat hangisi? | İndirim başlamadan önceki son 10 gün içindeki en düşük fiyat |
| Hangi kanalın fiyatı esas alınır? | Yalnızca indirimin yapıldığı kanalın fiyatı |
| Ceza ne kadar? | İhlalin niteliğine göre 39 milyon 916 bin 524 TL'ye kadar |
11.11 nereden çıktı, neden bizde de var?
KÜRE Ansiklopedisi'ne göre 11 Kasım ilk olarak 1993'te Çin'de bir üniversitenin öğrencileri tarafından bekârlar günü olarak kutlandı; tarih, 11/11'in yan yana dört tek kişiye benzemesinden geldi. 2009'da bir Çin e-ticaret şirketi bu günü büyük bir indirim etkinliğine çevirdi ve etkinlik zamanla yıl boyu süren kampanya döngülerine bağlandı. Türkiye'de de Kasım ayı "Efsane Kasım", "Black Friday" ya da "Şahane Cuma" gibi adlarla kampanya ayına dönüştü (Ticaret Bakanlığı bu adları sayar).
"Önce zam, sonra indirim" nasıl işler?
Strateji adım adım nasıl görünür?
Şunlar kurgusal bir örnektir; gerçek bir ürün, fiyat ya da firma değildir:
| Adım | Fiyat | Tüketici ne görür? |
|---|---|---|
| 1. Normal dönem | 1.000 TL | Ürün 1.000 TL |
| 2. Haftalar önce | 1.400 TL | Ürün 1.400 TL (zamlandı) |
| 3. Kampanya günü | 1.100 TL | "1.400 TL yerine 1.100 TL, %21 indirim" |
Tüketicinin gözünde 1.100 TL, 1.400 TL'ye göre bir fırsat; oysa normal dönemin fiyatı 1.000 TL idi. Bu örnek, aynı ürünün fiyatının her zaman 1.000 TL kalması gerektiğini söylemiyor: girdi maliyeti, kur, stok ve talep fiyatları meşru nedenlerle değiştirebilir. Soru, kampanya reklamındaki "önceki fiyat"ın mevzuatın tarif ettiği fiyat olup olmadığıdır.
Üzeri çizili fiyat neden bu kadar etkili?
Bu, bir yargıya varırken ilk görülen rakama ("çıpa") fazla ağırlık verme eğilimiyle ilgili: Tversky ve Kahneman'ın 1974 tarihli çalışması, insanların tahminlerini bir başlangıç değerinden yapıp onu yetersiz düzelttiğini gösterir. Üzeri çizili fiyat tam olarak böyle bir başlangıç değeridir. Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu da Ocak 2024'te indirimli satış reklamlarına ilişkin bir ilke kararı alırken, incelediği bir uygulamanın tüketicilerde gerçek dışı bir indirim algısı oluşturmak amacıyla kullanıldığını ve fiyat algısını bozucu, yanıltıcı olduğunu belirtti.
Veriler indirimlerin ne kadarının "fırsat" olduğunu gösteriyor mu?
Türkiye için derli toplu bir fiyat geçmişi çalışması bulamadık. Yurt dışından bir örnek var, ama başka bir pazarı ve başka ürün gruplarını anlatıyor: Birleşik Krallık'taki tüketici kuruluşu Which?, sekiz büyük perakendecide 175 ev, teknoloji ve sağlık cihazının fiyatını Mayıs 2024-Mayıs 2025 arasında izledi. Sonuca göre ürünlerin %83'ü, dört haftalık Black Friday döneminin dışında en az bir kez aynı fiyatta ya da daha ucuzdu; Black Friday günü yılın en ucuz fiyatında olan hiçbir ürün yoktu. Bu, Türkiye'de de aynı oranların geçerli olduğu anlamına gelmez; ama kampanya fiyatını fiyat geçmişiyle karşılaştırmanın neden mantıklı olduğunu gösterir.
Mevzuat ne diyor?
Yönetmelik madde 14 (Resmî Gazete 1 Temmuz 2026, sayı 33297 ile değişen hâli) indirimli satış reklamları için şu kuralları koyar:
| Fıkra | Kural |
|---|---|
| 1 | İndirim ibaresi olan reklamda indirimden önceki fiyat, indirimin başlangıç ve bitiş tarihi, miktar sınırlıysa miktar açıkça yazılır |
| 2 | Anlam karışıklığına yol açan ya da gerçekte olduğundan fazla indirim izlenimi veren ifade ve görüntü yasak |
| 3 | Mal satışında indirimden önceki fiyat, indirim başlangıcından önceki 10 gün içindeki en düşük fiyat; çabuk bozulan mallarda ve hizmetlerde indirimli fiyattan bir önceki fiyat |
| 5 | Birden çok satış kanalında yalnızca indirimin yapıldığı kanalın fiyatı esas alınır; bir kanaldaki fiyat başka kanaldaki indirim için kullanılamaz |
30 gün 10 güne düştü: ne değişti?
Legal 500 için yazılan bir değerlendirmeye göre eskiden indirimin başlangıcından önceki 30 gün içindeki en düşük fiyat esas alınıyordu; bu süre 10 güne indi. Ticaret Bakanlığı'nın önceki kılavuzundaki örnek bunu şöyle anlatıyordu: ayın birinde 100 TL olan mal beşinde %50 indirimle 50 TL'ye satılmış, on beşinde yeniden "100 TL'den %60 indirimle 40 TL" diye duyurulmuşsa, üzeri çizili fiyat olarak son 30 günün en düşüğü olan 50 TL gösterilmeli ve indirim %20 yazılmalıydı.
Bizim yorumumuz (hukuki görüş değil): pencere kısaldığı için, fiyatın indirimden 10 günden uzun süre önce yükseltilmiş ve o düzeyde kalmış olması hâlinde "indirimden önceki fiyat" bu yüksek fiyat olabilir; yani haftalar ya da aylar önce yapılıp sürdürülen bir zammı bu kural tek başına yakalamaz. Kampanya günündeki indirim reklamı yine de 2. fıkradaki yasağa (gerçekte olduğundan fazla indirim izlenimi) ve genel aldatıcı uygulama yasağına tabidir. Kuralı yorumlamak Ticaret Bakanlığı ve Reklam Kurulu'nun işidir; şüpheli bir durumda onlara başvurabilirsiniz.
Yaptırım ve denetim
Ticaret Bakanlığı, kasım indirim reklamlarını tüm mecralarda takip ettiğini ve ihlalin niteliğine göre 39 milyon 916 bin 524 TL'ye kadar idari para cezası uygulanabildiğini duyurdu. Denetim sürüyor: Reklam Kurulu'nun 2024 Kasım indirimleri için açıklamasına göre o ay indirimlerle ilgili 64 dosya işleme alındı, 57'si mevzuata aykırı bulundu ve toplam 27,4 milyon TL idari para cezası verildi.
Tüketici olarak fiyatı nasıl kontrol edersiniz?
- Fiyat geçmişine bakın. Üzeri çizili fiyatın gerçekten geçerli olup olmadığını, ürünün son haftalardaki fiyatlarını gösteren bir kaynaktan kontrol edin. Mağazanın kendi sayfası yeterli bir kanıt değildir.
- Ekran görüntüsü alın. Kampanyadan önce ve kampanya günü fiyatın, tarihiyle birlikte ekran görüntüsünü saklayın; şikâyet gerekirse kanıt olur.
- Kanalları karşılaştırın. Kural indirimin yapıldığı kanalın fiyatını esas aldığı için, aynı ürünün başka satış noktasındaki fiyatını ayrıca bakın.
- Koşula dikkat edin. "3 al 2 öde", sepette kupon, belirli kartla taksit gibi şartlı kampanyalarda fiyatın hangi koşulla geçerli olduğunu okuyun.
- Ürünü ayırt edin. Aynı modelin kapasitesi, rengi ya da paketi farklı olabilir; karşılaştırırken model koduna bakın.
- Şikâyet edin. Şüpheli bir reklam için Bakanlığın Alo 175 Tüketici Danışma Hattı var; Reklam Kurulu indirim dosyalarını şikâyet üzerine de inceliyor.
İşletme olarak 11.11'e nasıl hazırlanırsınız?
Kampanya yapan işletme için asıl konu uyum ve kanıt. Aşağıdaki liste kaynaklı kuralları ve bizim önerilerimizi ayırıyor:
| # | Kontrol | Türü |
|---|---|---|
| 1 | Reklamda indirimden önceki fiyat, başlangıç ve bitiş tarihi yazılı mı? | Kural (m.14/1) |
| 2 | Önceki fiyat, indirimden önceki son 10 günün en düşük fiyatı mı? | Kural (m.14/3) |
| 3 | Kanal bazlı fiyat takip ediliyor mu (web, mobil, mağaza ayrı)? | Kural (m.14/5) |
| 4 | Sınırlı stoklu ürünün miktarı reklamda yazıyor mu? | Kural (m.14/1) |
| 5 | Her fiyat değişikliği tarih ve kanal bilgisiyle kayıt altında mı? | Bizim önerimiz |
| 6 | Kampanya şartı (kupon, kart, adet) reklamda açık yazıyor mu? | Bizim önerimiz |
| 7 | Fiyat artışının nedeni (maliyet, kur) yazılı tutuluyor mu? | Bizim önerimiz |
Bir denetimde "bu fiyatı ne zaman, hangi kanalda uyguladınız" sorusuna dakikalar içinde cevap verebilmek için fiyat geçmişini sistemin kendisinin tutması gerekir; elle tutulan tablo bir kampanya haftasında güncelliğini kaybeder. Altyapı tarafında kampanya öncesi neyin denetleneceği için Black Friday öncesi e-ticaret altyapısı kontrol listemize bakabilirsiniz; fiyat geçmişini ve kampanya kurallarını tutan bir e-ticaret yazılımı için e-ticaret hizmet sayfamıza ve özel yazılım geliştirme sayfamıza.
Sıkça Sorulan Sorular
İndirimden önceki fiyat nasıl belirlenir?
Yönetmelik madde 14/3'e göre mal satışında, indirimin başlangıç tarihinden önceki on gün içinde uygulanan en düşük fiyat esas alınır. Çabuk bozulan mallar ve hizmetlerde indirimli fiyattan bir önceki fiyat esas alınır. Fiyat yalnızca indirimin yapıldığı satış kanalına göre belirlenir.
Aylar önce zamlanan fiyat, 11.11'de "indirim" sayılır mı?
Kuralın metnine göre referans, indirimden önceki son 10 gündeki en düşük fiyattır. Zam bundan daha eskiyse ve fiyat o düzeyde kaldıysa, bu yüksek fiyat referans olabilir; bu bizim yorumumuz, hukuki görüş değildir. Yine de reklamın gerçekte olduğundan fazla indirim izlenimi vermesi yasaktır (madde 14/2). Şüpheli durumda Bakanlığa başvurun.
Gerçek dışı indirimi nereye bildiririm?
Ticaret Bakanlığı'nın Alo 175 Tüketici Danışma Hattı'na ve Reklam Kurulu'na başvurabilirsiniz. Fiyatın ve reklamın tarihli ekran görüntülerini saklayın.
11.11 neden Türkiye'de de kampanya günü oldu?
11 Kasım, 2009'dan beri bir Çin e-ticaret şirketinin büyük indirim etkinliğine dönüştürdüğü bir tarih; zamanla diğer Çinli e-ticaret şirketleri de benzer kampanyalar yapmaya başladı; Türkiye'de de Kasım ayı kampanyalarla anılıyor.
Kampanya fiyatlarınızı, fiyat geçmişinizi ve kuralları tek yerden yönetmek için birlikte düşünmek isterseniz bizimle iletişime geçin.
Kaynaklar: Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği, konsolide metin (Lexpera; 1 Temmuz 2026 tarihli ve 33297 sayılı Resmî Gazete değişikliği, yürürlük 1 Ağustos 2026), Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği Değişiklikleri Hakkında (Legal 500, Mondaq), Kasım ayı indirim kampanyaları Ticaret Bakanlığı'nın yakın takibinde (Ticaret Bakanlığı), Reklam Kurulu Kasım indirimlerinde tüketicinin aldatılmasına izin vermedi (Ticaret Bakanlığı, 18 Aralık 2024), Reklam Kurulu indirim kampanyalarını denetlemeye devam ediyor (Ticaret Bakanlığı, 2024), Fiyat Bilgisi İçeren Reklamlar ile İndirimli Satış Reklamları ve Ticari Uygulamaları Hakkında Kılavuz (Ticaret Bakanlığı, 16 Ocak 2024), Don't believe the hype: Most Black Friday deals the same price or cheaper at other times of the year (Which?), 11.11 Global Shopping Festival (KÜRE Ansiklopedisi), Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases (Tversky ve Kahneman, Science, 1974)
Kapak fotoğrafı: Mustafa Turhan / Unsplash